کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی یکی از برنامه‌های محیط زیستی کشور برای مقابله با آلودگی‌های ناشی از پسماندهای پلاستیکی است؛ موضوعی که با وجود تصویب آیین‌نامه مربوط به آن در مهرماه ۱۴۰۱، هنوز با موانع اجرایی روبه‌روست.

سیدمجتبی صدرزاده، رئیس گروه پسماندهای عادی و کشاورزی سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به سابقه پیگیری این موضوع گفت: دفتر مدیریت پسماند سازمان حفاظت محیط زیست از دهه ۹۰ پیگیر تصویب آیین‌نامه کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی بود و در نهایت این آیین‌نامه در سال ۱۴۰۱ در هیئت دولت تصویب و برای اجرا به دستگاه‌های مربوطه ابلاغ شد.

وی افزود: در این آیین‌نامه وظایف دستگاه‌های مختلف مشخص شده بود، اما بخش مهمی از آن به‌ویژه مواد ۲ و ۳ هنوز اجرایی نشده است.

صدرزاده درباره ماده ۲ این آیین‌نامه توضیح داد: این ماده به تولید کیسه‌های پلاستیکی نازک با ضخامت کمتر از ۲۵ میکرون مربوط می‌شود و بر اساس آن باید تولید این نوع کیسه‌ها محدود و با محصولات سازگار با محیط زیست و زیست‌تخریب‌پذیر جایگزین شود. اجرای این بخش بر عهده وزارت صنعت، معدن و تجارت بود، اما تاکنون اقدام موثری در این زمینه انجام نشده است.

وی ادامه داد: ماده ۳ نیز به نحوه توزیع کیسه‌های پلاستیکی در فروشگاه‌های زنجیره‌ای و واحدهای صنفی اختصاص دارد و قرار بود وزارت صمت شیوه‌نامه‌ای برای محدود یا ممنوع کردن توزیع کیسه‌های پلاستیکی نازک تدوین کند، اما این بخش نیز به نتیجه نرسیده است.

رئیس گروه پسماندهای عادی و کشاورزی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به برگزاری جلسات مختلف با اصناف و فروشگاه‌های زنجیره‌ای گفت: اگر کیسه‌های پلاستیکی به صورت رایگان در اختیار مشتریان قرار نگیرد، میزان مصرف بی‌رویه آن کاهش پیدا می‌کند، اما اجرای این موضوع نیازمند هماهنگی میان همه فروشگاه‌هاست.

به گفته صدرزاده، مدیران فروشگاه‌های زنجیره‌ای معتقدند ممنوعیت عرضه رایگان کیسه‌های پلاستیکی باید به صورت سراسری اجرا شود، زیرا اگر تنها برخی فروشگاه‌ها این قانون را رعایت کنند، ممکن است مشتریان خود را از دست بدهند. همچنین این محدودیت باید شامل خواربارفروشی‌ها و دیگر واحدهای صنفی نیز شود تا نتیجه مطلوب حاصل شود.

وی با اشاره به کاهش تولید پلاستیک به دلیل مشکلات ایجادشده برای برخی واحدهای پتروشیمی اظهار کرد: در شرایط فعلی، مرکز امور اصناف و بازرگانان وزارت صمت وارد موضوع شده و جلساتی را با اتاق اصناف ایران و تهران برای تعیین ضوابط اجرای ماده ۳ و محدودیت توزیع کیسه‌های پلاستیکی برگزار کرده است. سازمان حفاظت محیط زیست نیز در این نشست‌ها حضور داشته است.

صدرزاده تأکید کرد: مهم‌ترین بخش ماده ۳، ممنوعیت توزیع رایگان کیسه‌های پلاستیکی است؛ البته کیسه‌های فریزر از این ممنوعیت مستثنی شده‌اند، زیرا وزارت بهداشت اعلام کرده استفاده مجدد از این نوع کیسه‌ها به دلیل چسبیدن چربی به دیواره آن‌ها، از نظر بهداشتی مناسب نیست.

وی با بیان اینکه هدف اصلی، جلوگیری از توزیع گسترده و بدون ضابطه کیسه‌های پلاستیکی است، گفت: در حال حاضر برخی واحدها مانند نانوایی‌ها و تعدادی از سوپرمارکت‌ها برای کیسه پلاستیکی هزینه دریافت می‌کنند. پیش از آغاز جنگ تحمیلی نیز رئیس اتحادیه سوپرمارکت‌ها و خواربارفروشی‌ها اعلام کرده بود دریافت هزینه برای کیسه‌های پلاستیکی می‌تواند راهکاری برای کاهش زیان فروشندگان باشد و سازمان حفاظت محیط زیست از این موضوع استقبال کرده بود.

رئیس گروه پسماندهای عادی و کشاورزی سازمان حفاظت محیط زیست درباره تأثیر اجرای این سیاست بر کاهش آلودگی پلاستیکی کشور اظهار کرد: دریافت مبلغی هرچند اندک برای کیسه‌های پلاستیکی در بسیاری از کشورهای جهان اجرا می‌شود، زیرا همین موضوع باعث ایجاد حساسیت ذهنی در مصرف‌کننده و کاهش استفاده از کیسه‌های یک‌بارمصرف می‌شود.

وی افزود: زمانی که کیسه‌های پلاستیکی به صورت رایگان و در دسترس دائمی نباشند، مصرف‌کنندگان نیز کمتر به استفاده از آن‌ها ترغیب می‌شوند و در نتیجه حجم پسماندهای پلاستیکی کاهش پیدا می‌کند.